Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sədrliyi ilə “Azərbaycan Respublikasında 2027–2030-cu illərdə dağ-mədən (metal filizləri) və metallurgiya sənayesinin inkişafına dair Dövlət Proqramı”na həsr olunmuş müşavirədə proqramın əsas hədəfləri, investisiya istiqamətləri və icra mexanizmləri təqdim edilib. Dövlət Proqramı çərçivəsində Azərbaycan İnvestisiya Holdinqinin (AİH) portfel şirkətləri alüminium və digər metallurgiya layihələrinin həyata keçirilməsinə cəlb olunacaq.

Dövlət Proqramının əsas məqsədi Azərbaycanın mineral resurslarından daha səmərəli istifadə etməklə xammal hasilatından daha yüksək əlavə dəyər yaradan emal və istehsal mərhələlərinə keçidi sürətləndirmək, ölkə daxilində dəyər zəncirlərini genişləndirmək və yeni sənaye imkanları yaratmaqdır.

5,3 milyard manatlıq investisiya proqramı

Dövlət Proqramına əsasən, 2030-cu ilədək dağ-mədən və metallurgiya sektorunun ümumi daxili məhsula töhfəsinin 700 milyon manatdan 1,8 milyard manata, illik ixrac potensialının isə 1,3 milyard manatdan 3,4 milyard manata çatdırılması nəzərdə tutulur.

2027–2030-cu illərdə proqramın icrası çərçivəsində ümumilikdə 5,3 milyard manat investisiya qoyuluşu planlaşdırılır. Bu vəsaitin 1,1 milyard manatının dövlət büdcəsi, 2,2 milyard manatının dövlət müəssisələrinin vəsaitləri, o cümlədən borc kapitalı, 2 milyard manatının isə özəl vəsaitlər, o cümlədən borc kapitalı hesabına formalaşdırılması nəzərdə tutulur. Beləliklə, ümumi investisiyanın təxminən 80 faizinin qeyri-büdcə mənbələri hesabına cəlb edilməsi planlaşdırılır.

Proqram çərçivəsində yeni istehsal güclərinin yaradılması hesabına sektorda 5 mindən çox daimi iş yerinin açılması, regionlarda iqtisadi fəallığın artırılması və qeyri-neft sənayesinin inkişafının sürətləndirilməsi gözlənilir.

AİH və portfel şirkətlərinin rolu

Dövlət Proqramında AİH-ə portfel şirkətləri vasitəsilə alüminium və digər metallurgiya layihələrinin həyata keçirilməsində iştirak etmək vəzifəsi müəyyənləşdirilib.

Bu çərçivədə AİH-in portfel şirkətlərindən biri olan “Azəralüminium” MMC-nin mövcud istehsal zəncirinin genişləndirilməsi, istehsal güclərinin artırılması və daha yüksək əlavə dəyərli məhsulların istehsalına keçid istiqamətində yeni imkanların reallaşdırılması nəzərdə tutulur.

Proqramın hədəflərinə uyğun olaraq, “Azəralüminium” MMC-nin elektroliz istehsalının illik gücünün 50 min tondan 100 min tona, yayma məhsullarının istehsalının isə 20 min tondan 50 min tona çatdırılması planlaşdırılır. Eyni zamanda, kalsinasiya və anod bişirmə zavodunun yaradılması, karbon anod bloklarının istehsalının təşkil edilməsi nəzərdə tutulur.

“Zəylik” alunit yataqları üzrə araşdırmaların davam etdirilməsi və əlavə xammal bazasının iqtisadi potensialının müəyyənləşdirilməsi də proqramın əsas istiqamətlərindəndir.

Bu layihələrin həyata keçirilməsi nəticəsində “Azəralüminium” MMC-nin ixracının 2025-ci ildəki 252 milyon manatdan 2030-cu ildə 510 milyon manata çatdırılması nəzərdə tutulur.

AİH-in digər portfel şirkəti olan “AzerGold” QSC isə Dövlət Proqramı çərçivəsində qızıl, mis, dəmir filizi və digər mineral resurs layihələrinin inkişafında əsas iştirakçılardan biri olacaq.

Şirkətin həyata keçirməsi nəzərdə tutulan strateji layihələr arasında “Söyüdlü”, “Ortakənd”, “Filizçay” və “Daşkəsən” layihələri xüsusi yer tutur.

Bu layihələr üzrə ümumi investisiya ehtiyacının təxminən 3,63 milyard manat təşkil edəcəyi və investisiyaların yalnız təxminən 10 faizinin dövlət büdcəsi hesabına maliyyələşdirilməsinin planlaşdırıldığı bildirilib.

“Söyüdlü” qızıl yatağında ilk istehsalın 2028-ci ildə, “Ortakənd” yatağında isə 2029-cu ildə başlanması nəzərdə tutulur. “Söyüdlü” üzrə təxminən 1,03 milyon unsiya, “Ortakənd” üzrə isə 246 min unsiya qızıl resursu müəyyən edilib.

“Filizçay” polimetal yatağının tam gücü ilə istismara verilməsi 2031-ci ilin sonuna planlaşdırılır. Yatağın 34 illik istismarı dövründə 363 min ton mis, 2,7 milyon ton sink və 1 milyon ton qurğuşun resursunun hasilata cəlb edilməsi nəzərdə tutulur.

“Daşkəsən” dəmir filizi layihəsi üzrə isə ilk istehsalın 2030-cu ildə başlanması və illik 2 milyon ton isti briketləşdirilmiş dəmir istehsal gücünün yaradılması planlaşdırılır.

Xammaldan son məhsuladək dəyər zəncirinin genişləndirilməsi

Dövlət Proqramının əsas prinsiplərindən biri geoloji kəşfiyyat və hasilatdan başlayaraq zənginləşdirmə, emal, yarımfabrikat və hazır məhsul istehsalına qədər dəyər zəncirinin mümkün qədər ölkə daxilində formalaşdırılmasıdır.

Bu yanaşma çərçivəsində AİH-in portfel şirkətlərinin fəaliyyəti yeni istehsal güclərinin yaradılması, mövcud sənaye imkanlarının genişləndirilməsi və daha yüksək əlavə dəyər yaradan məhsulların istehsalına keçidin sürətləndirilməsinə yönələcək.

“Azəralüminium” MMC üzrə alüminium istehsal və emal zəncirinin genişləndirilməsi, “AzerGold” QSC üzrə isə qızıl, mis, polimetal və dəmir filizi layihələrinin inkişaf etdirilməsi ölkənin mineral resurs bazasının sənaye və ixrac potensialının artırılmasına xidmət edəcək.

Nəticədə yeni istehsal güclərinin yaradılması ilə yanaşı, nəqliyyat və logistika xidmətlərinə, yerli podratçı və təchizatçılara, eləcə də ixtisaslı kadrlara tələbatın artması gözlənilir.

İnvestisiya və iqtisadi dəyərin artırılması

Dövlət Proqramının həyata keçirilməsi nəticəsində dağ-mədən və metallurgiya sektorunda əlavə dəyərin və ixrac imkanlarının əhəmiyyətli dərəcədə artırılması, yeni sənaye zəncirlərinin formalaşdırılması və özəl investisiyalar üçün əlavə imkanların yaradılması nəzərdə tutulur.

AİH öz portfel şirkətləri vasitəsilə investisiya imkanlarının səfərbər edilməsinə, mövcud istehsal potensialının genişləndirilməsinə və uzunmüddətli iqtisadi dəyər yaradan layihələrin həyata keçirilməsinə töhfə verəcək.

23 sentyabr 2026-cı il tarixində Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin Sərəncamı ilə “Azərbaycan Respublikasında dağ-mədən (metal filizləri) və metallurgiya sənayesinin inkişafına dair 2027–2030-cu illər üçün Dövlət Proqramı” təsdiq edilib.

Dövlət Proqramının icrası Azərbaycanın mineral resurslarının daha yüksək əlavə dəyərli məhsullara çevrilməsi, qeyri-neft ixracının artırılması və sənaye potensialının gücləndirilməsi istiqamətində yeni mərhələnin əsasını təşkil edəcək.